ปรัชญาประวัติศาสตร์
Philosophy of History
Philosophy of History
การจะเข้าใจว่าปรัชญาประวัติศาสตร์คืออะไรได้
คงจะต้องทำความรู้จักกับความหมายของคำว่า “ประวัติศาสตร์” เสียก่อน คำว่า “ประวัติศาสตร์” มีความหมายอย่างกว้างๆ
มี 2 ประการ
1.บ่งถึงชุดของเหตุการณ์ทั้งหลายที่เกิดขึ้นในอดีต
ซึ่งอาจจะถอยกลับไปได้ถึงเมื่อครั้งแรกมีสังคมมนุษย์
2.บ่งถึงกิจกรรมทางวิชาการของสาขาวิชาใหญ่สาขาหนึ่งในทางมนุษยศาสตร์
(บางคนจัดประวัติศาสตร์ว่าเป็นสังคมศาสตร์ก็มี)
ซึ่งมีจุดหมายอยู่ที่การพยายามเข้าใจอดีตของมนุษย์
สาขาวิชาดังกล่าวพยายามสร้างหรือหาระเบียบวิธีการศึกษาเพื่อตอบคำถามที่ว่า
ในอดีตนั้นอะไรเกิดขึ้นบ้าง สภาพแวดล้อมทางกายและทางความคิดในช่วงเวลาหนึ่งๆ
มีลักษณะอย่างไร เกิดขึ้นได้อย่างไร และเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร
อีกประการหนึ่งว่า “ประวัติศาสตร์” ในประการแรกนั้น
ในแง่หนึ่งก็คือชุดของเหตุการณ์ซึ่งเป็นเป้าหมายแห่งการเข้าใจของบรรดานักประวัติศาสตร์
ส่วน “ประวัติศาสตร์” ประการที่สองก็คือกิจกรรมทางวิชาการต่างๆ
ที่นักประวัติศาสตร์กระทำอยู่นั่นเอง หรือหากจะลองเข้าใจความหมายของ “ประวัติศาสตร์” โดยเชื่อมโยงกับคำว่า “อดีต” เราก็อาจจะกล่าวได้ว่า“ประวัติศาสตร์” ประการแรกคือตัว “อดีต” เอง ส่วนประการที่สองคือ “การศึกษาอดีต”
ในขณะที่แต่เดิมนักปรัชญาประวัติศาสตร์แบบวิเคราะห์เน้นพิจารณาเปรียบเทียบความรู้ของนักประวัติศาสตร์กับความรู้ของนักวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ
และมีเป้าหมายเพื่อช่วยให้ความรู้ทางประวัติศาสตร์นั้นสามารถตรวจสอบยืนยันและให้ข้อสรุปทั่วไปในแบบเดียวกับวิทยาศาสตร์
แต่หลังจากที่เฮย์เดน ไวท์ (Hayden White) เขียนหนังสือชื่อ Metahistory ออกมาเมื่อปี 1973
ความสนใจของนักปรัชญาประวัติศาสตร์แบบวิเคราะห์ก็เริ่มเปลี่ยนไป กล่าวคือ
หันมาให้ความสนใจมากขึ้นกับแนวทางปรัชญาที่เรียกว่า “เฮอร์เมนูติกส์” และทัศนะแบบ “หลังสมัยใหม่” (post-modernism) รวมทั้งทฤษฎีวรรณกรรมสำนักฝรั่งเศส
ซึ่งเป็นกระแสความคิดสำคัญของวงการปรัชญาในยุโรปภาคพื้นทวีป
อิทธิพลเหล่านี้ทำให้มองประวัติศาสตร์ในฐานะเป็นงานเขียนประเภทหนึ่ง
ข้อเขียนทางประวัติศาสตร์ไม่ได้เป็นแค่การรวบรวมข้อเท็จจริง
หากแต่เป็นการเล่าเรื่องชนิดหนึ่ง จึงไม่สามารถจะนำวิทยาศาสตร์ธรรมชาติเป็นต้นแบบของการศึกษาได้
แทนที่จะสนใจคำอธิบายในเชิงสาเหตุ
เราควรหันไปให้ความสำคัญกับลักษณะการนำเสนอเรื่องเล่า (narrative) ของนักประวัติศาสตร์มากกว่า
